Hành trình 30 năm và luồng sinh khí mới

Cách trung tâm Hà Nội không xa, làng nghề cây cảnh Hồng Vân (TP Hà Nội) hiện ra với không gian xanh, khoáng đạt, nơi dòng chảy nghệ thuật tạo tác sinh vật cảnh hòa quyện cùng hơi thở du lịch trải nghiệm. Làng nghề đã trải qua hành trình phát triển bền bỉ gần 30 năm.

Ông Nguyễn Tiến Dũng - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Thường Tín (biệt danh thân quen là Dũng Coca) - người vừa vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú cấp Nhà nước nhớ lại ngày đầu thành lập năm 1996, Câu lạc bộ chỉ có 7 - 8 anh em mê cây tìm về đây mua bán phôi, chung tay gây dựng phong trào. Đến năm 2008, hoạt động giao lưu phát triển rầm rộ.

Sự kiên trì của những thợ nghề tâm huyết đã hái “quả ngọt” khi thôn Cơ Giáo được công nhận là làng nghề cây cảnh vào năm 2018, tiếp đó trở thành điểm du lịch làng nghề vào năm 2021 và chính thức nâng cấp thành khu du lịch sinh thái ven đô Hồng Vân vào tháng 9/2024.

Sự đồng hành của chính quyền địa phương cùng tư duy quản trị hiện đại đã mang lại luồng sinh khí mới. Dù chưa ban hành bộ tiêu chí riêng bằng văn bản, địa phương đã chủ động tập huấn, cấp chứng chỉ hướng dẫn viên du lịch tại điểm theo chuẩn của Hiệp hội Du lịch Việt Nam và Sở Du lịch TP Hà Nội.

Nhờ đó, những mô hình du lịch trải nghiệm độc đáo ra đời, tiêu biểu là Chương trình “1 giờ làm nghệ nhân”. Trên diện tích xưởng dịch vụ kỹ thuật rộng gần 12.000m2, du khách đến đây được trực tiếp cầm cưa, cầm kéo uốn nắn phôi cây dưới sự hướng dẫn của các kỹ thuật viên lành nghề. Chỉ trong 60 phút, người trải nghiệm đã có thể tự tay hoàn thiện một tác phẩm mang về làm kỷ niệm.

Chính sự chuyển đổi linh hoạt này đã tạo bệ phóng kinh tế vững chắc. Mô hình không chỉ duy trì từ 8 lao động chính thức và 6 lao động thời vụ với thu nhập 7 triệu đồng/tháng (bao ăn ở) mà còn vươn tầm xuất khẩu sản phẩm sang 4 thị trường gồm Malaysia, Indonesia, Đài Loan, Trung Quốc và đang mở rộng sang Ý, đem lại thu nhập xấp xỉ 1 tỷ đồng/năm.

Khát vọng cơ chế đặc thù

Dù đạt được nhiều thành tựu vượt bậc, chặng đường xây dựng thương hiệu du lịch xanh bền vững tại Hồng Vân vẫn đang đối mặt những nút thắt về thể chế và hạ tầng. Khác với các ngành sản xuất công nghiệp đúc khuôn hàng loạt, cây cảnh là hàng hóa đặc thù sống nhờ đất, đẹp nhờ thời gian và cần không gian rộng mở để khoe dáng. Để hoàn thiện một tác phẩm cây cảnh có giá trị, nghệ nhân phải tốn từ 5 năm, 10 năm, thậm chí cả đời người.

Theo ông Nguyễn Tiến Dũng - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Thường Tín, bài toán lớn nhất hiện nay chính là không gian sống và vị trí ổn định cho làng nghề. Do vướng mắc các quy định pháp lý về đất nông nghiệp, việc dựng các lán tạm 100 - 200m2 làm không gian dừng chân, giảng dạy hay trình diễn kỹ thuật cho các đoàn khách 50 - 70 người gặp rất nhiều khó khăn.

 Thiếu đi cơ sở hạ tầng phụ trợ đồng bộ, nghệ nhân chưa thể phát huy hết giá trị bài giảng tạo tác, mất đi nguồn thu từ các dịch vụ trải nghiệm cao cấp vốn rất phổ biến tại các thủ phủ bonsai thế giới như Nhật Bản hay Đài Loan.

Nhìn ra thế giới, nghệ thuật bonsai không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng văn hóa quốc gia. Để Hồng Vân thực sự trở thành điểm đến du lịch sinh thái trọng điểm của Thủ đô, sánh ngang với Bát Tràng, Vạn Phúc hay Hương Sơn, làng nghề rất cần những cơ chế đặc thù.

Chính quyền các cấp cần có quy chế cởi mở cho làng nghề du lịch sinh thái như hỗ trợ nâng cấp đường sá, sân bãi và cho phép linh hoạt xây dựng các không gian trải nghiệm phụ trợ.

Ông Dũng cho rằng, đã đẻ ra thì phải nuôi cho lớn, nuôi lớn rồi phải làm cho mạnh. Khi nghệ nhân được giải tỏa trăn trở, có không gian ổn định để cống hiến và sống được với nghề, giá trị của mảng xanh văn hóa mới thực sự tỏa sáng, biến Hồng Vân thành điểm tựa vững chắc của nền kinh tế xanh ven đô.

Nâng tầm một làng nghề truyền thống không chỉ nằm ở việc giữ gìn từng gốc cây, thớ đất. Sự hòa quyện giữa đôi bàn tay tài hoa của nghệ nhân Hồng Vân và tinh thần đổi mới quyết đoán của chính quyền đang vẽ nên một bức tranh tương lai đầy triển vọng.

Nơi đây, di sản không chỉ được cất giữ trong ký ức mà đang cuồn cuộn chảy trong nhịp sống hiện đại, khẳng định bản lĩnh của một làng nghề vượt sóng vươn xa.