
Rừng tạo sinh kế, sinh kế tạo động lực giữ rừng
15:14 - 01/10/2026
Cà Mau IUCN, GNI cùng ngành nông nghiệp Cà Mau hỗ trợ người dân phát triển mô hình tôm rừng bền vững, gắn sinh kế với bảo vệ rừng ngập mặn.
Khuyến nông đưa tiến bộ kỹ thuật vào vườn cây ăn trái xuất khẩu
Ngành nông nghiệp trước vận hội mới: [Bài 3] Khơi thông dòng vốn
Quảng Ngãi thận trọng phát triển sầu riêng
Canh tác thân thiện môi trường: Gắn kết làm nông nghiệp sạch
Mỗi ngày, ông Trần Mạnh Tính, ngụ ấp 15, xã Vĩnh Hậu vừa chăm sóc vuông tôm dưới tán rừng, vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ diện tích rừng được giao khoán. Với ông và nhiều hộ dân ven biển Cà Mau, rừng không chỉ là màu xanh cần gìn giữ mà còn là nguồn sinh kế gắn bó qua nhiều năm.
Nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng giúp người dân Cà Mau vừa tạo thu nhập, vừa góp phần bảo vệ rừng ngập mặn. Ảnh: Hồ Thảo.
Tuy nhiên, việc vừa giữ rừng, vừa duy trì sinh kế từ con tôm đang ngày càng nhiều thách thức. Nguồn nước thay đổi, môi trường vuông nuôi bị ảnh hưởng, nguồn con giống tự nhiên suy giảm khiến cuộc sống của những hộ nhận khoán như ông Tính gặp không ít khó khăn.
“Gia đình tôi và nhiều hộ xung quanh đang gặp khó trong quá trình nuôi. Môi trường nguồn nước hiện tại rất ô nhiễm do những hộ nuôi tôm công nghệ cao xả thải thường xuyên, cùng với lá rừng rụng xuống nhiều làm đáy vuông bị ô nhiễm nặng. Con giống tự nhiên hiện không còn nhiều, gây khó khăn cho đời sống bà con nhận khoán”, ông Tính chia sẻ.
Tại xã Vĩnh Hậu, Ban Quản lý Rừng đặc dụng, Phòng hộ Bạc Liêu đang quản lý gần 1.400 ha lâm phần, với hơn 200 hộ nhận khoán đất lâm nghiệp. Những hộ dân này vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ rừng, vừa tận dụng diện tích mặt nước dưới tán cây để nuôi tôm, cua, cá, tạo nguồn thu nhập cho gia đình. Nhưng để rừng tiếp tục nuôi sống con người, cách sản xuất cũng cần thay đổi.
Gỡ khó bằng kỹ thuật sinh thái
Trước những khó khăn của người dân, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, Ban Quản lý Rừng đặc dụng, Phòng hộ Bạc Liêu, Trung tâm Khuyến nông Cà Mau và UBND xã Vĩnh Hậu tổ chức hội thảo tập huấn kết hợp tham quan thực tế, hỗ trợ cộng đồng phát triển mô hình nuôi trồng thủy sản dưới tán rừng ngập mặn theo hướng bền vững.
Cán bộ IUCN và GNI lắng nghe những khó khăn của người dân nuôi tôm dưới tán rừng. Ảnh: Hồ Thảo.
Chương trình hướng đến khoảng 30 hộ dân tại hai xã Vĩnh Hậu và Đông Hải, tập trung vào những vấn đề người nuôi đang quan tâm như kỹ thuật nuôi tôm dưới tán rừng, quản lý môi trường nước bằng vi sinh, lựa chọn con giống, tiếp cận thị trường và xây dựng các mô hình liên kết sản xuất.
Tại buổi tập huấn, cán bộ khuyến nông hướng dẫn người dân từng bước cải thiện quy trình nuôi, từ thiết kế vuông nuôi thông thoáng, sên vét cải tạo đáy, bón vôi, diệt tạp, lựa chọn giống sạch bệnh đến kỹ thuật ương tôm trong gièo lưới khoảng 15 ngày trước khi thả ra vuông. Việc quản lý môi trường nước định kỳ bằng chế phẩm vi sinh cũng được xem là giải pháp quan trọng giúp ổn định hệ sinh thái trong vuông nuôi.
Ông Trương Minh Úc, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau, cho biết :“Lớp tập huấn nhằm trang bị thêm kiến thức về quy trình kỹ thuật cụ thể, từ khâu cải tạo vuông nuôi, chăm sóc, quản lý đến công tác quản lý, bảo vệ rừng. Qua đó giúp bà con nâng cao năng suất, mang lại hiệu quả kinh tế và xây dựng sinh kế bền vững”.
Không chỉ học lý thuyết, người dân còn được tham quan mô hình nuôi thủy sản dưới tán rừng tại Hợp tác xã Tôm sinh thái Tân An Tây (xã Tân Ân, tỉnh Cà Mau), trực tiếp trao đổi với các hộ nuôi và chuyên gia về kỹ thuật sản xuất, chi phí đầu tư, chứng nhận cũng như đầu ra sản phẩm.
Hợp tác xã Tôm sinh thái Tân An Tây được thành lập năm 2024, hiện có 183 thành viên, áp dụng quy trình nuôi tôm dưới tán rừng kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học. Mô hình hướng đến việc duy trì hệ sinh thái tự nhiên trong vuông nuôi, giảm tác động đến môi trường rừng và nâng cao giá trị sản phẩm.
Trước khi tham gia hợp tác xã, năng suất nuôi tôm của các hộ dân chỉ đạt khoảng 100-200 kg/ha/năm. Sau khi áp dụng mô hình quảng canh cải tiến, năng suất tăng lên 250-300 kg/ha/năm. HTX hiện đã ký liên kết tiêu thụ với Tập đoàn Thủy sản Minh Phú theo tiêu chuẩn ASC, giúp các hộ thành viên bán tôm với giá cao hơn thị trường khoảng 20.000 đồng/kg, phục vụ xuất khẩu sang châu Âu.
Tiến sĩ Trần Minh Hải chia sẻ với người dân nuôi tôm về mô hình liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã. Ảnh: Hồ Thảo.
Ông Trương Văn Tám, thành viên Hợp tác xã Tôm sinh thái Tân An Tây, ấp Tân Tiến, xã Tân Ân, chia sẻ: Để có được hiệu quả trong nuôi tôm rừng, thành viên đã chú trọng từng bước trong quy trình sản xuất. Từ việc sên vét, phơi đầm cho ráo để xử lý môi trường, cấp nước, xử lý vôi, bón phân tạo màu đến kết hợp men vi sinh trước khi thả giống đều cần được thực hiện đúng kỹ thuật. Với diện tích vuông nuôi 4 ha, thả 20.000 con giống Việt Mỹ, ông Tám cho biết tôm đạt đầu con, lớn nhanh và phát triển tốt.
Theo Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, điểm khác biệt của HTX Tân An Tây so với mô hình liên kết trước đây là sự tham gia tự nguyện của các thành viên. HTX vận hành theo hướng mua chung, bán chung, giúp các hộ nuôi giảm chi phí đầu vào, nâng khả năng thương lượng đầu ra và cải thiện giá trị sản phẩm. Đây là mô hình mà các nhóm hộ nuôi tôm dưới tán rừng ở Cà Mau có thể tham khảo để nâng cao hiệu quả sản xuất. Giá trị lớn nhất của các chương trình hỗ trợ không chỉ nằm ở việc người dân tiếp nhận thêm kỹ thuật nuôi tôm, mà còn ở sự thay đổi trong cách tổ chức sản xuất.
Sinh kế vững, rừng mới xanh
Theo đại diện IUCN không chỉ dừng lại ở tập huấn kỹ thuật và tham quan mô hình, chuỗi hoạt động còn gắn với công tác trồng, khảo sát rừng trên địa bàn, hướng đến mục tiêu chung của dự án là trồng và phục hồi 160.000 cây ngập mặn trong giai đoạn 2023-2027.
Một khu rừng trồng mới thuộc dự án IUCN thực hiện tại Cà Mau. Ảnh: Hồ Thảo.
Đối với những hộ có tỷ lệ rừng chưa đạt yêu cầu, địa phương vận động người dân cam kết trồng bổ sung từng phần diện tích mỗi năm, từng bước nâng độ che phủ và bảo đảm tỷ lệ rừng theo quy định trong mô hình nuôi tôm dưới tán rừng.
Ông Chu Thế Cường, cán bộ Quản lý Dự án cho biết, quan điểm xuyên suốt của IUCN là hỗ trợ người dân phát triển sinh kế gắn với phục hồi và bảo vệ rừng ngay trên diện tích đất được giao khoán, đất sản xuất của mình.
Chỉ khi sinh kế của người dân gắn với các hoạt động giữ rừng, trồng rừng, công tác bảo tồn mới có thể duy trì lâu dài. Bên cạnh các mô hình nuôi thủy sản sinh thái dưới tán rừng, IUCN hướng tới xây dựng cơ chế liên kết, hợp tác giữa các hộ dân trong sản xuất và kết nối thị trường tiêu thụ hiệu quả hơn.
Bà Đào Thiên Lý, Giám đốc Điều hành GNI tại Việt Nam, cho biết phát triển cộng đồng bền vững luôn phải gắn liền với bảo vệ môi trường. Ảnh: Hồ Thảo.
Đồng hành cùng IUCN trong dự án là Công ty Hyundai Motor Company (HMC) và tổ chức Good Neighbors International (GNI), hai đơn vị tài trợ cho các hoạt động phục hồi rừng ngập mặn và phát triển sinh kế bền vững tại Cà Mau.
Theo bà Đào Thiên Lý, Giám đốc Điều hành GNI tại Việt Nam, phát triển cộng đồng bền vững luôn phải gắn liền với bảo vệ môi trường. Rừng ngập mặn ven biển không chỉ là lá chắn xanh bảo vệ đê điều, xóm làng trước thiên tai, bão lũ mà còn là cái nôi sinh kế của người dân. Khi rừng khỏe, sinh kế của bà con sẽ tốt hơn; khi đời sống được nâng cao, người dân sẽ có thêm động lực để bảo vệ rừng.
